Poteli blaendal-dychwelyd yw'r ateb wrth i blastig lygru ein moroedd

Simon_Thomas.jpg

Os cawsoch gyfle yn ystod ein haf gwlyb, braidd, i fynd i’r traeth, rwy’n siŵr eich bod wedi gweld y toreth o boteli plastig a darnau o offer pysgota sydd yn difwyno cymaint o’n traethau.

Nid yw’r hyn welwch chi yn ddim ond pegwn mynydd o boteli plastig. Mae dros 8 miliwn tunnell o blastig yn cyrraedd y moroedd bob blwyddyn, gan effeithio ar o leiaf 136 rhywogaeth o fywyd y môr, megis adar y glannau.

Os ydych yn hoffi pysgod cregyn, efallai eich bod yn llyncu hyd at 11,000 darn o feicroblastig bob blwyddyn.

Heddiw (Iau, 10 Awst) bydd criw o ferched sydd ar fordaith ymchwil fydd yn hwylio o gwmpas Ynysoedd Prydain am 30 diwrnod i gasglu plastigau a gwenwynau o’r moroedd wrth iddynt hwylio, yn glanio yng Nghaerdydd. Rwy’n gobeithio croesawu criw’r Sea Dragon i’n Cynulliad Cenedlaethol i nodi eu hymweliad.

Mae slogan y fordaith, “gwneud yr anweledig yn weladwy”, yn her i ni yma yng Nghymru, am fod gennym gryn bwerau i leihau ein defnydd o blastigau, a’r gwastraff sy’n deillio ohonynt, ond nid ydym yn defnyddio’r pwerau hynny.

Yr un cam mwyaf effeithiol fyddai ailgylchu’r holl boteli plastig, sydd yn cyfrif am 33% o sbwriel y môr, trwy gynllun blaendal dychwelyd. Yn gynharach eleni, fe gefais gefnogaeth fwyafrifol mewn egwyddor yn y Cynulliad i gynllun blaendal dychwelyd.
Byddai cynllun blaendal-dychwelyd Byddai hyn yn gymhelliad i bobl nad ydynt ar hyn o bryd yn ailgylchu, ac yn cyflwyno elfen o arbed adnoddau i’n heconomi. Gallai’r cynllun fod ar gael i ganiau a photeli plastig yn ogystal â rhai metel a gwydr.

Cynllun blaendal-dychwelyd yr Almaen yw’r un mwyaf llwyddiannus yn y byd. Codir tâl o hyd at 25 sent euro ar bob cynhwysydd diod. O ganlyniad, mae cwsmeriaid yn dychwelyd 98.5 y cant o boteli ail-lenwadwy, gydag ansawdd y deunydd a adferir yn ddigon da i warantu y daw hen botel yn un newydd.

Er bod cyfradd ailgylchu Cymru wedi dyblu dros y ddegawd ddiwethaf, o ychydig dan 30 y cant yn 2006-07 i dros 60 y cant yn 2015-16, nid ydym yn dod yn agos at y ffigyrau hyn ar blastigau. Hefyd, y mae rhai awdurdodau lleol ymhell ar ei hôl hi. Rwy’n falch fod cynghorau dan arweiniad Plaid Cymru yn arwain y ffordd yng Nghymru ar ailgylchu, ond nid da lle gellir gwell.
Mae ailgylchu yn aml yn cael ei gynnig fel yr ateb i broblem llygredd, ond eto, mae pob darn o blastig, oni chaiff ei losgi, yn dal i fodoli. Ar waethaf cynnydd yng nghyfraddau ailgylchu yn y DG, erys mwyafrif llethol y 300 miliwn tunnell o blastig a gynhyrchir bob blwyddyn ledled y byd yn amhosib ei ailgylchu. Mae llawer o wastraff plastig Prydain yn cael ei losgi, sy’n rhyddhau cymysgedd o gemegolion niweidiol.

Rwyf wedi cyfarfod Ysgrifennydd Cabinet Cymru dros yr Amgylchedd i drafod y syniadau hyn. Rwyf ar ddeall fod Llywodraeth Cymru yn cysylltu â Llywodraeth yr Alban, sydd eisoes wedi mynegi diddordeb mewn cynllun blaendal dychwelyd.

Mae gennym yr arfau hefyd i ymdrin â phroblem sy’n gysylltiedig â phlastig, sef polisteiren sy’n cael ei ddefnyddio ar raddfa helaeth wrth becynnu bwyd. Nid oes modd ailgylchu’r deunydd hwn, ond gallwn leihau’r defnydd a wneir ohono, er enghraifft, trwy ei drethu, fel bod dewisiadau amgen fel pecynnu compostadwy yn dod yn fwy deniadol.

Yn y cyfamser, gallwn oll wneud mwy i leihau ein dibyniaeth ein hunain ar blastig. Mae bron yn amhosib mewn rhai siopau i wrthod haen ar ôl haen o becynnu plastig. Ar ran Plaid Cymru rwyf wedi cefnogi ymgyrch ledled y DG ‘We are A Plastic Planet’. Nod yr ymgyrch yw perswadio archfarchnadoedd yn y DG i gyflwyno eil di-blastig yn eu siopau.

Erys plastig yn ddeunydd defnyddiol iawn. Ond ar hyn o bryd, does gan ddefnyddwyr sydd eisiau troi eu cefnau ar becynnu plastig defnydd-unwaith fawr o ddewis. Gall siopwyr brynu di-glwten, di-gynnyrch llaeth, di-fraster; ond dyw hi ddim mor hawdd prynu’n ddi-blastig.

Rwy’n gobeithio y bydd mordaith y Sea Dragon yn amlygu’r effaith wirioneddol a wneir ar yr amgylchedd gan y dewisiadau rydym yn eu gwneud. Mae angen i ni gymryd arweiniad yng Nghymru, fel y gwnaethom gyda’r dreth ar fagiau archfarchnad, i gymryd camau buan a phendant i roi’r gorau i ddefnyddio plastigau defnydd-unwaith.

Mae hyn yn dechrau gyda chi

Ganddyn nhw mae'r arian, ond gennym ni mae'r bobl. Os yw pawb sy'n ymweld â'r wefan hon yn ymuno â'n symudiad yna does dim na allwn ei gyflawni.