'Beth mae'r dyfodol yn ei ddal i'r rhai ar y sbectrwm awtistiaeth? A all bil awtistiaeth wneud pethau'n well?'

Aled_Thomas.jpg

Gan Aled Thomas o Benarth sydd yn aelod o Plaid Ifanc

MAE AWTISTIAETH yn gyflwr gyda chryn sôn amdano yng Nghymru heddiw wrth i ni ddod yn fwy ymwybodol ohono, yn enwedig gan fod Deddf Awtistiaeth i Gymru ar y gweill ar hyn o bryd. Mae nifer y bobl yng Nghymru sy'n cael diagnosis o'r cyflwr yn cynyddu ond nid yw llawer o'r rhai a gaiff ddiagnosis yn cael mynediad at lefelau priodol o gefnogaeth yn y gymuned.

Mae'r sbectrwm awtistiaeth yn gyflwr sy'n aml yn cael ei gamddeall. Yn aml ni chaiff ei ystyried fel anabledd. Mae llawer o'r rhai sy'n byw gyda’r diagnosis yn ymddangos fel petaent yn byw bywydau normal gan nad ydynt yn amlwg yn anabl. Ond peidiwch â chael eich twyllo; nid yw anabledd bob amser yn weladwy. Dyna pam mae angen i gefnogaeth awtistiaeth arbenigol gael yr un statws angen ag anableddau eraill.

Rhaid gwella darpariaeth awtistiaeth. Mae angen Deddf Awtistiaeth yng Nghymru ac efallai mai dyma'r unig ffordd i ddiogelu hawliau'r unigolion hynny sy'n byw gydag awtistiaeth ac yn arbennig y rheini sydd angen mynediad rheolaidd i gefnogaeth barhaus yn y gymuned.

Mae ymchwil yn dangos bod llawer o bobl yng Nghymru sy’n credu eu bod yn byw gydag awtistiaeth heb gael diagnosis oherwydd diffyg ymwybyddiaeth neu adnoddau yn eu cymuned. Mae angen newid hyn.

Credaf mai'r cysyniad o gael canolfan lle gellir galw heibio unrhyw bryd, sy’n cynnig man diogel yn y gymuned ac yn rhoi cefnogaeth ganolog i oedolion sy'n byw gydag awtistiaeth, yw'r unig ffordd ymlaen i sicrhau'r cymorth sydd ei angen. Ceir hynny drwy gynnal grwpiau cymdeithasol, cymorth cyflogaeth a gofal ôl-ddiagnostig. Mae angen cynnal hyn bob dydd. Mae'r math hwn o gefnogaeth ar hyn o bryd yn cael ei ddarparu gan yr elusen drydydd sector Autism Spectrum Connections Cymru (ASCC). Ond nid yw'r llywodraeth yn cydnabod hyn fel rhywbeth y dylent fod yn gefnogol ohono yn ariannol.

Yn ddiweddar, cymerais i a llawer o bobl eraill ran mewn prosiect ymchwil a gynhaliwyd gan Ganolfan Ymchwil Awtistiaeth Cymru (WARC) a oedd yn brawf ar gyfer arddangos dychymyg mewn cyd-destun cymdeithasol. Fel rhan o'r astudiaeth hon, cefais y cyfle i ateb cwestiynau a oedd yn caniatáu imi fynegi fy ngallu creadigol yn yr astudiaeth hynod fuddiol yma. Mae hyn wedi cynyddu'n sylweddol y ddealltwriaeth o awtistiaeth, yn enwedig o ran deall meddwl creadigol pobl ag awtistiaeth.

Er y dywedwyd yn y gorffennol fod pobl ag awtistiaeth yn ddiffygiol o ran eu dychymyg cymdeithasol, mae'r prosiect hwn wedi profi y gall pobl ag awtistiaeth fynegi eu galluoedd creadigol mewn cyd-destun cymdeithasol yn llwyddiannus. Mae'r adnoddau creadigol yn ASCC yn caniatáu i rywun fod yn greadigol ar raddfa eang a dylai hyn helpu i leihau eu rhwystredigaeth.

Er nad oes gwellhad i awtistiaeth, mae ffyrdd o drefnu addasiadau rhesymol, yn enwedig yn y gweithle, i sicrhau bod oedolion ag awtistiaeth yn byw ac yn gweithio mewn amgylchedd cyfforddus.

Nid yw awtistiaeth yn anabledd dysgu na chyflwr iechyd meddwl ac nid yw'r categorïau hyn yn ein helpu i ddeall y cyflwr yn gyffredinol. Efallai y bydd pobl awtistig yn dioddef o bryder ac iselder, efallai y bydd ganddynt IQ isel neu uchel, ac efallai y byddant yn dioddef o ddyspracsia, dyslecsia neu ddyscalculia. Ond serch hynny, mae pobl ag awtistiaeth yn dehongli sefyllfaoedd cymdeithasol ac yn cyfathrebu'n wahanol i'r rhai sydd ddim ar y sbectrwm awtistig.

Rwy'n deall yr heriau y mae pobl ag awtistiaeth yn eu hwynebu. Cefais fy niagnosis o awtistiaeth fel oedolyn ifanc 19 oed. Mae bron yn sicr bod pobl sydd wedi cael diagnosis o awtistiaeth wedi profi problemau cymdeithasol trawmatig yn ôl pob tebyg, gan gynnwys bwlio a phroblemau cymdeithasol yn eu bywydau.

Un mater sy'n cael ei glywed yn aml yw diffyg dealltwriaeth tuag at bobl ag awtistiaeth. Mater arall yw diffyg gwasanaethau a all ddarparu cefnogaeth seicolegol ac emosiynol.

Mae ein gwasanaethau cymorth awtistiaeth a ddarperir ar hyn o bryd gan y sector statudol yn gyfyngedig ac nid oes ond rhai yn ddigon ffodus i fod yn byw'n ddigon agos i'r ASCC. Mae ASCC yn darparu cymorth awtistiaeth arbenigol i oedolion ag awtistiaeth yn Ne Ddwyrain Cymru ond gellid gwneud mwy o ymdrech gan Lywodraeth Cymru i'w helpu gyda'u gwaith.

Mae datblygiadau megis cefnogaeth un i un parhaus ac ôl-ddiagnostig yn hanfodol er lles pobl awtistig ac i'w helpu i gyflawni eu potensial mewn bywyd, a fyddai, yn ei dro, yn arbed llawer o arian i'r GIG. Byddai cefnogi'r adnodd hwn a buddsoddi ym myd lles pobl ag awtistiaeth yn atal gorfod gwario arian y GIG i oresgyn materion mwy difrifol a allai ddigwydd trwy ddiffyg adnoddau cyfeillgar awtistig.

Gallai'r buddsoddiad hwn helpu unigolion i osgoi straen diangen a phryder a achosir gan y straen o fyw gydag awtistiaeth ond heb gael mynediad i'r gefnogaeth angenrheidiol.

Gall cefnogaeth helpu i wneud bywyd yn fwy pleserus, helpu i osgoi unigrwydd ac atal diffyg cymhelliant.

Gall y ddarpariaeth hon wneud gwahaniaeth sy'n newid bywyd i iechyd cyffredinol ac ansawdd bywyd unigolyn awtistig.

Mae Cymru yn llusgo tu ôl i'r Alban - mae yna ddau ganolfan tebyg i ASCC yn gweithredu yno sy'n derbyn peth cymorth statudol. Maent yn lleoedd lle derbynnir awtistiaeth fel y norm.

Mae esblygiad gwirioneddol, yn fy marn i, yn briodas rhwng yr awtistig a'r norm. Dylid annog cymeradwyaeth lawn yr athroniaeth hon gan gymdeithas yng Nghymru.

Gobeithio y bydd pethau'n newid: bydd bil awtistiaeth yn cael ei basio a bydd y ddarpariaeth yn gwella.

Tachwedd yw Mis Ymwybyddiaeth Awtistiaeth ac mae'n gyfle i ystyried yr hawliau y mae pobl ag awtistiaeth yn ei haeddu. Rhaid inni wneud y newidiadau hyn ddigwydd.

Mae hyn yn dechrau gyda chi

Ganddyn nhw mae'r arian, ond gennym ni mae'r bobl. Os yw pawb sy'n ymweld â'r wefan hon yn ymuno â'n symudiad yna does dim na allwn ei gyflawni.