Pam fod yn rhaid i’r gyfraith newid i atal aflonyddu trwy’r llysoedd

LSR_conf_3.jpg

Bu Richard (nid ei enw iawn) yn dioddef stelcian ers dros chwe blynedd. Mae ei stelciwr dro ar ôl tro yn dwyn hawliadau di-sail, trafferthus yn ei erbyn yn y Llys Sifil. Mae’n rhaid i Richard ei gynrychioli ei hun oherwydd diffyg arian. Er bod ei stelciwr yn destun gorchymyn atal, mae’n cael caniatâd i groesholi Richard yn y llysoedd sifil a’i gam-drin ymhellach.

Mae gan Lucy (nid ei henw iawn), gyn-gymar sydd â gorchymyn atal, wedi cael ei gyhuddo o stelcian. Mae wedi mynd â Lucy i’r llys bymtheg o weithiau, gan gostio tua £25,000 i Lucy gan nad yw’n gymwys am gymorth cyfreithiol. Yr oedd holl geisiadau ei chyn-gymar i’r Llysoedd Teulu a Sifil yn ddi-sail, ond bob tro, cafodd Lucy ei harestio dros honiadau ffug o ymosod. Mae Lucy wedi ei dal yn gaeth yn y llysoedd gan ei chamdriniwr.

Dim ond dau achos yn unig yw’r rhain a basiwyd ymlaen ataf, sydd yn amlygu problem ddofn gyda’n Llysoedd Sifil a Theulu yn cael eu camddefnyddio gan droseddwyr sy’n eu defnyddio fel dull o aflonyddu mwy ar eu dioddefwyr a pheri loes iddynt.

Mae dioddefwyr blynyddoedd o gamdriniaeth yn cael eu gorfodi i wynebu eu camdrinwyr, eistedd gyda hwy mewn ystafelloedd aros ac wynebu cael eu croesholi ganddynt. Yn achos Lucy, mae hyn wedi digwydd ar bymtheg achlysur gwahanol, heb i’r llysoedd na’r heddlu wneud dim am y peth.

Rwyf wedi derbyn sawl achos o gamddefnyddio’r broses farnwrol fel hyn lle’r oedd y gwrandawiadau llys dan sylw wedi eu bwriadu i beri loes i’r dioddefwr. Ym mhob un o’r achosion hyn, yr oedd gan y ceisydd euogfarn naill ai am stelcian, aflonyddu, niwed corfforol difrifol neu lofruddiaeth. Yn y mwyafrif, gosodwyd gorchymyn atal neu gyfyngiad tebyg ar y ceisydd.

Yn yr holl achosion, yr oedd y Llysoedd Sifil a Theulu naill ai heb wybod am fodolaeth yr euogfarnau a’r gorchmynion atal, neu nid oeddent yn meddwl eu bod yn berthnasol.

Heddiw, byddaf yn cyflwyno Mesur yn San Steffan i sicrhau na all y broses barhau i gael ei chamddefnyddio fel hyn. Bydd fy Mesur i’n gosod dyletswydd ar geiswyr i ddatgan unrhyw euogfarnau a chyfyngiadau heb eu treulio; yn rhoi’r hawl i’r ymatebydd roi gwybod i’r llys am unrhyw euogfarnau a chyfyngiadau yn erbyn y ceisydd; ac yn gosod dyletswydd ar y llys i ymchwilio i’r honiadau a’r euogfarnau hynny. Byddai methiant ar ran y ceisydd i ddatgan yn ôl y gofyn yn drosedd.

Adolygodd arolwg o 122 o ddioddefwyr stelcian a cham-drin domestig gan Blaid Cymru a’r grŵp hawliau defnyddwyr, Voice4Victims, ym Mai 2017 brofiadau dioddefwyr o hawliadau llys trafferthus a roddwyd ar waith gan y troseddwyr. Canfu ein harolwg fod y camdrinwyr wedi cymryd gorchmynion llys yn erbyn 55% o’r dioddefwyr. Yr oedd gan yr holl ddioddefwyr orchymyn atal yn weithredol. Rhaid oedd i ddwy ran o dair o’r dioddefwyr ymddangos yn y llys a chafodd traean eu croesholi’n uniongyrchol gan y troseddwr. Mewn chwarter o’r achosion uchod yn unig y gwelodd yr Heddlu y gwrandawiadau llys fel rhywbeth oedd yn torri’r gorchymyn atal.
Mae ein hymchwil hefyd wedi datgelu methiannau difrifol o ran gorfodi gorchmynion atal. Yr oedd Julie (nid ei henw iawn) yn dioddef o stelcian a chymerwyd gorchymyn atal yn erbyn ei stelciwr oedd yn benodol yn ei atal rhag cysylltu â hi ar-lein. Ar waethaf y gorchymyn atal, cysylltodd â hi dro ar ôl tro. Yr oedd yn teimlo fod ymateb yr heddlu a Gwasanaeth Erlyn y Goron wedi bod yn wael iawn i achosion clir o dorri’r gorchymyn atal.

Bydd y Mesur a gyflwynaf i heddiw felly yn cryfhau’r sancsiynau fydd ar gael i’r llysoedd am dorri gorchymyn atal neu fath arall o orchymyn. Yn achos torri dro ar ôl tro, mae’r Mesur yn cyflwyno rhagdyb o garchar. Mae’r Mesur hefyd yn gwneud hyfforddiant yn orfodol i staff llysoedd sy’n delio â’r holl faterion hyn.

Mae’r Mesur yn seiliedig yn llwyr ar brofiadau negyddol dioddefwyr a’r diffyg gwarchodaeth sydd ar gael iddynt dan y gyfraith a’r drefn bresennol. Mae ganddo gefnogaeth drawsbleidiol gan bob un plaid a gynrychiolir yn Nhŷ’r Cyffredin ac yr wyf yn gobeithio y bydd Llywodraeth San Steffan yn cydnabod yr angen clir i weithredu er mwyn gwarchod dioddefwyr, a chaniatáu i’m Mesur basio.

Mae hyn yn dechrau gyda chi

Ganddyn nhw mae'r arian, ond gennym ni mae'r bobl. Os yw pawb sy'n ymweld â'r wefan hon yn ymuno â'n symudiad yna does dim na allwn ei gyflawni.